Có một câu chuyện ngụ ngôn rất hay mà tôi từng được nghe trong một bài giảng của thày Thích Phước Tiến về Hạnh phúc đó là một cô gái khi đi vào rừng, vô tình thấy hai con chim non đang rất yếu, thấy vậy cô mang hai con chim về để chăm sóc. Sau một thời gian thì hai con chim đều trở nên khoẻ mạnh và cô biết đã đến lúc cô phải trả nó về với thiên nhiên. Và cô quyết định mở lồng để thả con chim thứ nhất trước thì ngay khi cô vừa mở cửa lồng để con chim bay ra, trong lòng cô chợt trồi lên tình cảm của mình dành cho nó, dù sao cô cũng đã cứu giúp, chăm sóc nó một thời gian dài và cô chợt cảm thấy không muốn mất con chim, sợ nó sẽ bay đi mất và không bao giờ trở lại nữa, nghĩ vậy nên cô vội giơ tay chộp lấy con chim vừa mới bay ra khỏi cửa lồng. Sau khi chộp lấy con chim, cô mở bàn tay ra thì thấy con chim bé nhỏ đã chết và cô hối hận vô cùng. Thế là cô quyết định sẽ mở lồng để thả nốt con chim thứ hai đi và kiên quyết không bắt nó lại nữa. Và kỳ lạ thay, khi cô lấy tay kéo cửa lồng chim lên, con chim ngay lập tức bay ra, và nó liệng bay một vòng trên bầu trời rồi nhẹ nhàng bay ngược trở lại, nhẹ nhàng đáp trên vai cô.
Ý nghĩa của câu chuyện này là, đừng bao giờ để tình yêu thương trở thành ngục tù để giam hãm, trói buộc tự do của người mình yêu thương. Nếu như cái gì là của mình, thì mình có thả nó đi thì nó cũng sẽ vẫn quay về bên mình, còn nếu đã không là của mình, thì chính sự chiếm hữu ích kỷ của mình sẽ vô tình giết chết thứ mà mình yêu thương.
Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái phản ánh chuyện này rất rõ khi mà thường thì cha mẹ chính là người có quyền năng lớn nhất để có thể cho phép hoặc không cho phép ta làm gì dù cho ta có bao nhiêu tuổi rồi đi chăng nữa. Rất nhiều cha mẹ vì lo lắng cho con nên đã luôn bao bọc, cưng chiều con mọi điều, vì lo lắng mà ngăn cản con được thử nghiệm, được dấn thân, được mắc sai lầm. Thế rồi dần dà, khiến cho con trở thành “một con chim không biết bay”, để tới ngày, dẫu cho có được mở cửa lồng ra, giục nó bay đi, nó cũng chả còn muốn bay đi nữa, bởi nó quên mất mình là chim, mình có cánh để bay và trước mắt mình là một bầu trời tự do rộng mở đang chờ mình khám phá. Nó chỉ muốn quanh quẩn mãi trong thế giới nhỏ bé là chiếc lồng mà cha mẹ đã đặt nó vào bấy lâu mà thôi. Thế nên mới có những người, cứ mãi là đứa trẻ dù họ đã 30, 40 tuổi. Họ làm theo mọi sự sắp đặt của gia đình, khi còn nhỏ thì họ không dám cãi lời cha mẹ còn khi lớn lên, họ sợ cha mẹ buồn lòng nên cũng lại không dám sống theo cách mà mình muốn. Tôi có nhiều người bạn muốn rời xa thành phố mà họ đang sống cùng gia đình để đi tới một vùng đất mới để thử thách và trải nghiệm nhưng họ không dám đi bởi luôn nghĩ phải ở lại chăm sóc cha mẹ, dù cha mẹ họ mới trên dưới 50 tuổi. Đó là một điều thực sự đáng buồn, bởi suy nghĩ về cái lồng chim có vẻ đã gói chặt họ lại từ tấm bé. Họ tự cho mình cái nghĩa vụ phải sống theo ý người khác, sống vì người khác tới mức quên mất những quyền lợi tối thiểu mà một con người ai cũng khao khát được có chính là tự do làm điều mình muốn. Hoặc cũng có thể họ vừa không dám làm cha mẹ lo lắng, nhưng gốc rễ sâu xa là họ không dám bước ra khỏi lồng, để tự mình tung cánh tự do.
Trong bất cứ mối liên hệ thương yêu nào, theo bản năng con người, cứ hễ yêu thương là muốn chiếm hữu, muốn giữ chặt và muốn điều khiển. Với mối quan hệ giữa cha mẹ – con cái, mức độ kiểm soát thường ở cấp độ cao nhất bởi vì cấp độ yêu thương và hiến tặng của cha mẹ cũng là cao nhất. Tình yêu của cha mẹ với con cái luôn là vô điều kiện nên một khi đã yêu vô điều kiện thì sự đòi hỏi đền đáp cũng là vô biên.
Ngoài liên hệ thương yêu giữa những người ruột thịt ra thì tình yêu đôi lứa hay tình cảm vợ chồng – mối quan hệ giữa hai người dưng, vì thương yêu mà trở thành ruột thịt thì sự chiếm hữu cũng đặc biệt thể hiện rất rõ. Bởi đây cũng là một cấp độ thương yêu ở mức cao khi mà người ta sẵn sàng chia sẻ, hiến tặng cho nhau rất nhiều những thứ quý giá của bản thân. Mà một khi đã cho, thì thường luôn có xu hướng đòi lại, đó là quy luật cân bằng cảm xúc (1). Đối với tình yêu, có một thứ còn khủng khiếp hơn so với những loại tình cảm khác đó không đơn giản chỉ là mong muốn chiếm hữu mà còn muốn độc chiếm và không thể chia sẻ. Và “ghen tuông” xuất phát từ đó. Chính những mong muốn không chỉ kiểm soát, chiếm hữu tới mức độc chiếm này cũng trở thành xiềng xích kìm hãm cuộc đời rất nhiều người. Nếu một ngày mối quan hệ của bạn trở nên ngột ngạt, cả hai cần một khoảng lặng để nhìn lại mình, nhìn thấu mối quan hệ của cả hai, bạn có dám thử thả người đó đi, thậm chí để người đó rời xa hẳn bạn, mời người đó ra khỏi cuộc sống của bạn để trả hoàn toàn tự do cho họ, để họ được làm mọi điều họ muốn, thậm chí để họ thoải mái tìm hiểu những mối quan hệ khác hay không? Hay là bạn sẽ điên cuồng níu kéo, khóc lóc van xin kể lể về những kỷ niệm trong quá khứ, hay là vẽ ra viễn cảnh tương lai tươi đẹp sẽ tới nếu như “cả hai cùng thiện chí cố gắng”. Đa phần bạn sẽ chọn cách thứ 2 thôi bởi tại sao, bạn sợ. Bạn sợ nếu bạn thả người đó ra, người đó sẽ ra đi mãi mãi và chả bao giờ trở về bên bạn. Nhưng khoan nói tiếp, thử dừng lại ở đây phân tích một chút. Nếu như bạn đã sợ như thế nghĩa là bạn đâu còn tin vào người đó, đâu còn tin vào mối quan hệ này. Chưa kể nếu bạn thả người đó đi, người đó sẽ đi mãi không về thì có nghĩa họ đâu còn muốn ở bên bạn nữa, thì việc bạn có mở cửa lồng ra hay không, vốn không quan trọng, bởi cứ cho là bạn có nhốt con chim đó lại mãi trong lồng đi chăng nữa, thì thứ bạn có sẽ chỉ là một cái xác không hồn, một con chim có cánh mà không biết bay, một con người đã mất hoàn toàn chủ quyền trong cuộc đời, liệu giữ lại một người như vậy, bạn có hài lòng và hạnh phúc không. Bạn đang yêu thương người đó, hay chỉ là đang yêu thương chính mình? Bạn sợ mất người đó hay bạn sợ mất đi chỗ dựa cho chính mình?
Nếu bạn thực sự yêu thương nó, hãy để nó đi, bởi nếu nó là của bạn, nó sẽ tự quay về, còn nếu nó không thuộc về bạn, nó ở lại bên bạn cũng chỉ vì trách nhiệm, ơn nghĩa và sớm muộn gì, nó cũng tàn tạ, héo mòn và chết đi trong chính tình yêu giam cầm, ích kỷ của bạn. Chả phải cả hai ta đều khao khát tự do đấy sao, trả tự do cho người mình yêu thương, bạn sẽ có thể không nhận lại là sự quay về của họ nhưng chắc chắn là bạn đã trao trả cho chính mình sự tự do rồi.
Có một câu chuyện về một người goá phụ nuôi một con chó trong rất nhiều năm và nay con chó đã quá già, nó mắc rất nhiều bệnh tật và bà phải mang nó tới bác sĩ để chữa trị. Bác sĩ nói với bà rằng con chó đã quá già và nếu tiếp tục sống, nó sẽ tiếp tục phải chịu rất nhiều đớn đau, nếu bà thương nó thật sự thì hãy để nó thanh thản ra đi đi. Bà hiểu lời khuyên của bác sĩ nhưng không có đủ dũng cảm để để cho con chó ra đi. Bác sĩ hỏi bà là bà muốn nó tiếp tục sống vì bà thương nó hay bà thương chính bà, và sợ cảm giác cô đơn sau khi nó ra đi. Nói tới đó thì bà chợt hiểu ra và đồng ý để bác sĩ cho con chó ra đi thanh thản.
Câu chuyện này lột tả một góc khuất mà ai trong số chúng ta cũng muốn giấu đi đó chính là sự ích kỷ mang danh nghĩa tình thương. Đôi khi ta thương hay muốn giữ chặt một ai đó không hẳn vì người đó mà vì chính ta, vì ta sợ cảm giác bị bỏ rơi, bị mất mát mà thôi. Có một thiền sư từng nói, ngay cả khi người thân của bạn qua đời, bạn cũng nên cẩn thận với những giọt nước mắt của chính mình, bạn đang khóc cho sự ra đi của người thân hay đang khóc cho sự mất mát của chính mình.
Trong guồng quay hối hả của cuộc sống, ai cũng quay cuồng thu nhặt thêm, tích góp thêm, bởi hình như có thêm thì dễ hơn là buông bỏ bớt bởi lòng tham và sự chiếm hữu vốn như một thứ bản năng chẳng thế nào chế ngự của con người. Nghiệt ngã nhất là khi bạn càng tham, càng có nhiều, bạn càng nghĩ mình thành công và giàu có thì chả phải cứ nên tham và chiếm hữu hay sao.
Rồi cuối cùng, hãy thực sự bình tĩnh để nghĩ xem, đâu mới là điều bạn cần nhất, bạn cần tự do cho chính mình, cần người mình yêu thương, được hạnh phúc hay cần giữ chặt người đó bên mình để mình cảm thấy bớt trống trải. Hãy nghĩ kỹ và thành thật với bản thân, câu trả lời chắc chắn sẽ làm bạn bất ngờ đấy. Thế nên, yêu thương là cho đi, chứ không phải rút tỉa, đòi hỏi. Chỉ có tình yêu đích thực mới khiến người ta dám trao trả tự do cho người mình yêu thương và cũng chỉ có tình yêu đích thực mới khiến cho người dù đã được trả tự do nhưng vẫn muốn tìm đường quay về.
Và bạn tin không, khi bạn dám từ bỏ, dám trao trả tự do cho những thứ tưởng chừng không thể thì khi đó, kỳ diệu lắm bạn sẽ nhận ra, hoá ra là mình không cần nó như mình nghĩ và sự tự do có được cho cả hai sau đó lại chính là món quà lớn nhất mà ta có thể dành cho nhau. Điều này trong Đạo Phật gọi là Li sinh hỷ lạc.
Bạn có đang mang gánh nặng nào trên vai, có đang có những phiền muộn nào ghi chặt trong lòng, hãy thử bỏ bớt xuống một số thứ và hãy thử bắt đầu cuộc hành trình đi tìm tự do và bình an cho chính mình. Bạn nhé.
Nguồn tham khảo
(1) Sách Hiểu về Trái tim – Minh Niệm